سێف و پارهی زێر*- احسان معتضدي

اشاره:

احسان معتضدي، يكي از مخاطبان قديمي وبلاگ «ئيلام ئاسوو» و اخيراً كانال «دهروهچ» است كه اصالتاً كرمانشاهي است و ريشههايش به ايلام هم ميرسد. ساكن هلند است و تحصيلات دانشگاهي عاليه هم دارد. ايشان، داستان كوتاهي را از ادبيات مردمي هلند انتخاب، و به گويش كُردي كرمانشاهي (از شاخههاي كردي جنوبي) ترجمه و ارسال كرده است. با سپاس از آقاي معتضدي، ترجمهي اين داستان را با هم ميخوانيم. آنگونه كه مترجم توضيح داده، تاريخ داستان به حوالي 1750 ميلادي برميگردد و جزو فولكلور مردم شهر «فنلو» شهري در استان «ليمبورخ» هلند نزديك مرز آلمان است.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

سێف و پارهی زێر*

له نزێک گوندیک سهر وه ناوچهی "فنلو"، گرووپی قرهچی رهشماڵێان ههڵ داۊ. ژنهیل پێرێان ئی لاو ئهو لا گهردیان ئهڒای فال گرتن و بهربێن کردن. پیاکان بهڵام ههر وه دهرگهی رهشماڵهکان درێژ کیشیان، سهرگرانی کردیان، دووکهڵ دیان و وهرهق وازی کردیان. مناڵهیلێش، که کهسێ خهمێان نیهخواردیاد، سهرێان وه یاری و شولووخ کاری مهژوول بی. بووچکترینێان چمان بوخچهی دوورخهریای بان زهوی درێژ بوون.

یهکی وه دۊهتهکان ، که تهمهنێ نزیک ههشت ساڵ بی، له دهستهی قرهچیهکان دوور کهفت و وه تهنیایی چی شوون بهخت و ماجهرا. ڕهسی وه زهوی جووتیاری دوورکهفتی و له پشت دهر ماڵیک گووش گرت. کهسیک له ماڵ نهۊ. تهواشای دهور و بهرێ کرد و وه ئارامی سهر کیشا ده ناو. دووباره گووشێ تێژ کرد... کهسیک نهۊ. خشا ناو ماڵهگهو، خوهدان زانن، یه کار همیشهێ بی. ههناسهی عهمیقی کیشاو بێدهنگتر وه پشی مینهی کلیلهکان ناو ماڵهگه گهردی. مناڵ قوشمهئیک بی و زوو کلیلهکان پهیا کرد. گشت کوناکان و سهندوقهکان گهردی و ئاخرێ ئهنگوستیلهییک وه ئهڵماس پهیا کرد که نوای خوهرهتاو بریقاند. تواستی بچوود دهر که پیاوی ناو چوارچێوهی دهر زاهر بی و نوای گرت.

-چه دێری ناو مشتت؟

مناڵهگه نزانست که پیاگه چه وت، بهڵام زانست که جوور مووشیک کفتیه ناو داو. جوور گیانهوهری نائارام چهنگ و لهقه و دنان دیا.

- "سهرهخوهر!" پیاگه مڵێ گرت و جوور دهسمالیک فرهی دا ناو ئاخور بهرازهکان.

ناو ئی حاله دهستهی قرهچیهکان ماڵ کیشاند و چی، وه خاتر یه که ئهوانه ههمیشه کووچبهرن. ژنهیل پێریان له ههر دهری گهردن تا داوای نان بکهن، پیاکانیان ههر وه پشت درێژ کهفن، و ئهسپهیلێان وه ههر جێیک لهوهرینن. ئایا ئهوان ئهو دۊهته له بێر کردوون؟

دۊتهگه بردن لای قازی، و چاوی کهفت وه ملوێن و ئهنگوستیل زێرین قازی. جووتیارهگه، که کهنیشک قرهچی تواستی وه لێ دزی بکهد، هات و وت چوو دۊهتهگه وهقت دزی دهستگیر کردوو. کهنیشکهگه زووان ئهوان نزانست، بهڵام فههمست که جهریان چهس. کهنین پر خهمی سڒی بان دیمهنێ. ئهری، وایه. قرهچیکی پێس و چرکن نوای یاسایی که نیهفههمستی. سهیل پیاکان عهجیب نواێ کرد و روخسار چهرمی و شووریای ئهوان، و ترس و خهوف کهفت دڵێ. پاشان چاوێ کهفت وه قهلهم و دهوات بان میز نوای قازی.

-(وه زووان قرهچی ووتی) بنیام ژیانێ همیشهیی نیه. من با تاوان کارهگهم بیهم.

"Manusj ne tsjele dzijte. Dzijhama hemte praikerkaf."

یهکیک له دادوهرهکان ووتی: ئی کهنیشکه قسهی ئێمه ئهڒای قابل فههم نیه. کهسیک ههس که زووان یانه بزاند؟

(یهکی تر بهرسێو دا) با چهند واژهییک بزاند. یانه گشتێان ئی جوورن.

یهکی وه پیاوهیل عهجیب ههڵسا و له بان کاغهزیک راگهیاندن خواند. سهربازیک چی لای دۊهتهگه وسا و ئیشاره کرد وه گهردهنێ.

دۊهتهگه سهرێ وه نێشانهی فههمستن چهماند: وایه، مرۆڤ عومرێ درێژ نیه. یه حهقیقهتی بی که ئهو کهنیشک وه گهردێ گهورا کریاو.

قازی سهیل ئهو مناڵ فهقیره کرد که نواێ وساۊ، پووشیاو ناو جهڵ و بهرگیکی کۆنه، و چاوهیلی که پرسیان و زانستیان. قازی کهفت بێر موجهسهمهی مهریهم بووچک ناو حهسار کلیسای فنلو. وه نارزایهتی منگه کرد:

- تاوانبارهیل مهزن با له سێداره بدهرێن، مناڵهیل نه. یه ههنای مناڵه، ئاگادار تاوانهگهی نیه. با ئازادێ بکهیم.

دادوهریک وت: ئی جوور نیهود. یه دزی کردیه با سزا بدهرێد.

قازی وت: بهڵام ئهگهر نزاند ئی ئهنگوستیله چهنی تیهرزد؟

-تۊهنیم ئیمتحانێ بکهیم.

ئهو دادوهری که ههر ئیسه بریار کوشتن خواندوو، خزمهتکار دادگا بانگ کرد: سێفیک ئهڒام بار، زوو بکه!

سێفهگه بهریا لای قازی و ئهوه ئێش لێرهی ئالتوونی هێشت بان میز لای میوهگه. قازی (له قرهچی) پرسی:

- کام وهی دووانه توایدن؟

دۊهت قرهچی زانست مهبهستێ چهس، پهڕی نواو لێرهگه ههڵگرت. ئهگهر زێر ببردیاد ماڵ، نیهکوتیان لێ. گهرد ئهو پاره توانستی سێف بسیند، ههر چهنی که بتوهند بوهد. ئهگهر ئهو پارهی زێره بیاردیا ده سهردهستهی قرهچیهکان، دی مهجبوور نيهۊ گهدایی بکهد و یارمهتی پێره ژنهیل بیهد. زێر جادوو کردیاد. بهڵام سێف چه بوو؟ وه لێ پڒ بی ناو دارستان.

قازی هاته دهنگ:

- ئهوه خوی بریار خوی دهرکرد. ئهوه زاند چه ئهرزش دێرد و چه بێ ئهرزشه، جوور ژنیک بالغ.

جهلاد کهنیشک قرهچیهگه برد ئهڒای سێداره.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مانای چهند واژه:

فنلو: Venlo شهری هلندی در استان لیمبورخ هلند که در مرز با کشور آلمان واقع است.

قرهچی: کولی

گوند: روستا

ناوچه: ناحیه، منطقه

بهربین کردن: پیشگویی کردن

سهرگرانی: تنبلی و اتلاف وقت

یاری: بازی

جووتیار: کشاورز

بریقاندن: درخشیدن

خشان: خزیدن

کلیل: کلید

سێداره: چوبهي دار

زێر: طلا

ئالتوون: زێر

لێره: سکه

پاره: پول، سکه

دادوهر: دادستان

ئهنگوستیل: انگشتر

بنیام: مرۆف

مرۆڤ: انسان

کهنیشک: دۊهت، دختر

منگه کردن: نجوا کردن

https://t.me/darwachdariche